मुस्लिम समुदायको महान् र पवित्र महिना रमजान सुरु भएको उपलक्ष्यमा सबैमा हार्दिक शुभकामना! इस्लामिक पात्रो (हिजरी संवत्‌) अनुसार नवौँ महिनाका रूपमा रहेको रमजानलाई विश्वभरका मुस्लिम धर्मावलम्बीहरूले आत्मसंयम, प्रार्थना र दान-पुण्यको महिनाका रूपमा मनाउने गर्छन्।

पवित्रता र ऐतिहासिक पृष्ठभूमि

मुस्लिम धर्मावलम्बीहरूका अनुसार यही महिनामा अल्लाहले पैगम्बर मोहम्मदलाई पवित्र ग्रन्थ ‘कुरान’ प्रदान गर्नुभएको थियो। त्यसैले यस महिनालाई आध्यात्मिक शुद्धीकरणको सर्वोत्तम समय मानिन्छ। यस अवधिमा मुस्लिमहरू सूर्योदयदेखि सूर्यास्तसम्म निराहार व्रत बस्छन्, जसलाई ‘रोजा’ भनिन्छ। रोजाको मुख्य उद्देश्य केवल भोक र प्यास सहनु मात्र नभई, मनलाई खराब विचारबाट मुक्त राख्नु र बोलीमा शुद्धता ल्याउनु हो।

दैनिक विधि: सेहरीदेखि इफ्तारसम्म

रमजानको दैनिकी सूर्योदय हुनुभन्दा अघि खाइने ‘सेहरी’ बाट सुरु हुन्छ र सूर्यास्तपछि ‘इफ्तार’ गरेर व्रत समापन गरिन्छ। परम्परागत रूपमा खजुर खाएर व्रत तोड्ने चलन छ। यस महिनामा नियमित पाँच पटकको नमाजका अतिरिक्त राति विशेष नमाज ‘तराविह’ पनि पढिन्छ।

दान र सामाजिक न्याय

रमजानले सामाजिक समानताको सन्देश पनि दिन्छ। यस महिनामा आफ्नो कमाइको निश्चित हिस्सा गरिब र असहायलाई दान गर्नु अनिवार्य मानिन्छ, जसलाई ‘जकात’ र ‘फित्रा’ भनिन्छ। महिनाको अन्तिम १० दिनका विजोड रातहरूमध्ये एक रातलाई ‘लाइलातुल कद्र’ भनिन्छ, जुन रातको प्रार्थना हजार महिनाको प्रार्थनाभन्दा उत्तम मानिन्छ। अन्तमा, चन्द्रमा हेरेर हर्षोल्लासका साथ ‘इद-उल-फित्र’ मनाउँदै यो पवित्र महिनाको समापन हुन्छ।

लोकसेवा परीक्षार्थीहरूका लागि महत्वपूर्ण जानकारी (Exam Points)

लोकसेवा आयोगका विभिन्न परीक्षाहरूमा ‘धर्म र संस्कृति’ अन्तर्गत रमजान र इस्लाम धर्मसँग सम्बन्धित प्रश्नहरू सोधिने हुनाले परीक्षार्थीहरूले निम्न बुँदाहरूमा ध्यान दिनु आवश्यक छ:

• हिजरी संवत्‌: इस्लाम धर्मको पात्रोलाई हिजरी संवत्‌ भनिन्छ, जसको नवौँ महिना रमजान हो।
• पवित्र ग्रन्थ: ‘कुरान’ को अवतरण रमजान महिनामा भएको मानिन्छ।
• पाँच खम्बा (Five Pillars): इस्लाम धर्मका पाँच आधारभूत स्तम्भमध्ये ‘सौम’ (व्रत/रोजा) र ‘जकात’ (दान) रमजानसँग प्रत्यक्ष सम्बन्धित छन्।
• पारिभाषिक शब्दावली:
  • सेहरी: सूर्योदय अघिको भोजन।
  • इफ्तार: सूर्यास्त पछिको भोजन (व्रत तोड्ने विधि)।
  • तराविह: रमजानमा राति पढिने विशेष नमाज।
  • जकात/फित्रा: आर्थिक हैसियत अनुसार अनिवार्य रूपमा गरिने दान।
• इद-उल-फित्र: रमजान महिना सकिएपछि मनाइने मुख्य पर्व।
• लाइलातुल कद्र: रमजानको अन्तिम १० दिनभित्र पर्ने सबैभन्दा महत्वपूर्ण र शक्तिशाली रात।

इस्लाम धर्मावलम्बी रमजानमा किन एक महिने व्रत बस्छन् ?

इस्लाम धर्मावलम्बीहरूका लागि रमजान वर्षकै सबैभन्दा पवित्र महिना हो। अरबी पात्रोको नवौं महिनामा पर्ने रमजानमा मुस्लिम समुदायले एक महिने रोजा (व्रत) बस्छन्। यस महिनामा पवित्र ग्रन्थ कुरआन अवतरण भएको विश्वास गरिन्छ, त्यसैले यो महिना विशेष मानिन्छ।

रोजा भनेको दिनभर भोकै बस्नु मात्र होइन। सूर्योदयअघि (सेहरी) देखि सूर्यास्तपछि (इफ्तार) सम्म खानपिन र अन्य निषेधित कार्यबाट टाढा रही आत्मसंयम, आत्मशुद्धि र अल्लाहप्रतिको भक्ति बढाउनु नै रोजाको मुख्य उद्देश्य हो। यसले मानिसलाई अनुशासित, सहनशील, दयालु र सदाचारी बन्न प्रेरित गर्छ।

रमजान दान, क्षमा, प्रार्थना र आत्मचिन्तनको महिना पनि हो। यस अवधिमा तराविह नमाज पढिन्छ, कुरआनको पाठ गरिन्छ र सदकाएफित्रमार्फत गरिब तथा आवश्यकतामा परेकालाई सहयोग गरिन्छ।

रमजानपछि सव्वाल महिनाको पहिलो दिन ईदउल फित्र मनाइन्छ, जहाँ मुस्लिम समुदायले विशेष नमाज पढी एकआपसमा शुभकामना साटासाट गर्छन् र प्रेम, सद्भाव तथा भाइचाराको सन्देश फैलाउँछन्।

यसरी रमजान आत्मअनुशासन, आध्यात्मिक उन्नति र मानव कल्याणको मार्गदर्शन गर्ने पवित्र महिना हो।